بررسی اثر تلاقی دوطرفه بین نژاد آرخامرینو و گوسفند قزل بر کیفیت الیاف پشم نتاج F1

طرلان فرهوش 1، جلیل شجاع2، عباس رافت2

1 عضو هیات علمی گروه علوم دامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر

2 عضو هیات علمی گروه علوم دامی دانشگاه تبریز

چکیده

به منظور بررسی اثر تلاقی دوطرفه بین گوسفندان آرخامرینو و قزل، 16 گوسفند آرخاقزل و 53 گوسفند قزل آرخا نمونه برداری شدند. صفات مورد بررسی عبارت بودند از قطر الیاف پشم، ضریب تغییرات قطر و طول دسته الیاف. پس از بررسی نتایج آنالیز واریانس، مشاهده شد که قطر الیاف تحت تاثیر هیچ کدام از فاکتورهای مدل قرار نگرفت. ژنوتیپ بر مقدار ضریب تغییرات قطر و طول دسته الیاف تاثیر معنی دار داشت (01/0>P). اثر جنس بر طول دسته الیاف معنی دار بود (01/0>P). هم چنین نتاج تک قلو الیاف بلندتری تولید کرده بودند (01/0>P).

لغات کلیدی: آمیخته گری، تلاقی دوطرفه، الیاف پشم.

مقدمه

در کشورهای در حال توسعه، پرورش گوسفند و بز روند افزایشی دارد چرا که این دام ها در مقایسه با دیگر دام ها، نسبت به شرایط ضعیف تغذیه، سازگاری بیشتری دارند. به همین دلیل است که پرورش گوسفند و بز، شاخه مهمی از پرورش دام را در مراتع با کیفیت ضعیف تشکیل می دهد (12). برنامه های آمیخته گری با هدف افزایش دادن توانایی تولید در دام از طریق استفاده از توانایی نژادها و ترکیبات بین نژادها و اثرات هتروزیس حاصل از ترکیب ها برروی صفات مهم اقتصادی طراحی می شوند. به منظور تعیین اثر آمیخته گری در گوسفند، آزمایشات متعددی انجام گرفته است. البته این تحقیقات عمدتا برروی افزایش صفت تولید بره و یا تولید گوشت تمرکز دارند ولی برای کامل تر بودن چنین آزمایشاتی، بایستی فاکتورهای دیگری از قبیل تولید و کیفیت پشم نیز مورد توجه قرار گیرند (11). در تحقیق حاضر، هدف بررسی اثر تلاقی دوطرفه بین والدین آرخامرینو و گوسفند قزل بر کیفیت الیاف پشم نتاجF1 حاصل از این آمیخته گری بوده است.

مواد و روشها

از تعداد 16 گوسفند آرخاقزل (پایه مادری نژاد آرخامرینو و پایه پدری گوسفند قزل) و 53 گوسفند قزل آرخا (پایه مادری گوسفند قزل و پایه پدری نژاد آرخامرینو) در سن 15 ماهگی نمونه پشم گرفته شد. این گوسفندان در ایستگاه تحقیقاتی خلعت پوشان دانشگاه تبریز و تحت شرایط مدیریتی و تغذیه یکسان و با یک سیستم پرورش نیمه متراکم نگهداری می شدند. نمونه های پشم در اواخر خرداد ماه و مطابق با روش تابا و همکاران (13) از ناحیه میانی بدن اخذ شدند. صفات مورد بررسی عبارت بودند از قطر الیاف، ضریب تغییرات قطر و طول دسته الیاف پشم. قطر الیاف مطابق با روش استانداردA.S.T.M. D2130-90 (7) و طول دسته الیاف با روش استاندارد شماره 1941 ایران (1) اندازه گرفته شدند. ضریب تغییرات قطر پس از محاسبه میانگین قطر هر نمونه، محاسبه گردید. داده های بدست آمده در نرم افزار آماریSAS (14) و با رویه آماری Glm آنالیز شدند (2). مدل آماری به کار رفته عبارت بود از:

Yijkl = 𝛍 + Ai + Sj + Tk + eijkl

در این مدل Ai: اثر ژنوتیپ، Sj: اثر جنس و Tk: اثر تیپ تولد می باشند.

نتایج و بحث

در جدول 1، اطلاعات مربوط به مقایسات مقادیر حداقل میانگین مربعات صفات مورد بررسی به تفکیک اثرات مورد بررسی در مدل خلاصه شده است.

جدول1- مقایسات مقادیر حداقل میانگین مربعات صفات مورد بررسی به تفکیک فاکتورهای مورد بررسی در مدل

حروف غیر مشابه در بین داده های هر فاکتور مدل، نشاندهنده اختلاف معنی دار در سطح احتمال 1 درصد می باشد.

با بررسی جدول 1 مشاهده می شود که هیچ یک از فاکتورهای مورد بررسی در مدل، بر مقدار قطر الیاف تولیدی توسط نتاج تاثیر معنی دار نداشتند. چوگلا و همکاران (9) پس از بررسی الیاف تولید شده توسط نتاج حاصل از تلاقی بین نژاد دکانی و نژادهای دورست و مرینو، گزارش کردند که قطر الیاف در نتاج آمیخته تحت تاثیر ژنوتیپ قرار گرفته و آمیخته های دکانی× مرینو دارای قطر الیاف بیشتری بودند. گانای و رندای (10) گزارش نمودند که قطر الیاف پشم در آمیخته های حاصل از تلاقی نژاد رامبویه و مرینوی استرالیای با نژداهای هندی، موجب تغییر و بهبود قطر الیاف در نتاج شده و در این میان آمیخته های حاصل از مرینو، قطر الیاف کمتری داشتند هم چنین آن ها اثر تیپ تولد را بر روی قطر الیاف غیرمعنی دار ذکر نمودند. اداباش اوغلو و همکاران (12) نیز در بررسی قطر الیاف تولید شده توسط نتاج حاصل از تلاقی بین بزهای آنقوره و بز مولد الیاف موهر رنگی، اثر ژنوتیپ را معنی دار گزارش نمودند ولی در بررسی آن ها اثر جنس بر قطر الیاف غیر معنی دار بود. طاهرپور و همکاران (4) پس از مقایسه خصوصیات پشم آمیخته های حاصل از تلاقی گوسفندان ایرانی با نژاد سافوک و براش و همکاران (8) در بررسی اثرات ژنتیکی مستقیم و مادری بر کیفیت الیاف پشم، اثر ترکیب ژنتیکی را غیر معنی دار گزارش نمودند. سیدول و همکاران (15) اثر ژنوتیپ و تیپ تولد را بر روی قطر الیاف غیر معنی دار بیان کردند. هم چنین لوپتون و همکاران (11) در بررسی الیاف تولید شده توسط نتاج حاصل از تلاقی نژادهای دورست، پشم ظریف، رومانف، تکسل و مونتادال مشاهده کردند که ژنوتیپ بر روی قطر الیاف نتاج به طور معنی داری تاثیر داشت.

ژنوتیپ بر مقدار ضریب تغییرات قطر و طول دسته الیاف پشم تاثیر معنی داری داشت (01/0>P) و نتاج آرخاقزل الیاف یکنواخت تر و کوتاهتری تولید نمودند. سیدول و همکاران (15) در بررسی چند نژاد گوسفند انگلیسی و آمیخته های نسل اول آن ها، اثر ژنوتیپ بر ضریب تغییرات قطر را معنی دار گزارش نمودند. چوگلا و همکاران (9) بیان نمودند که ژنوتیپ به صورت معنی داری الیاف نتاج آمیخته را تحت تاثیر قرار داد و در این میان آمیخته های دکانی×مرینو، الیاف بلندتری تولید کردند. هم چنین گانای و رندای (10) بیان نمودند که ژنوتیپ بر طول دسته الیاف پشم آمیخته ها اثر معنی داری داشت. لوپتون و همکاران (11) نیز نتایج مشابهی را گزارش نمودند. جنس طول دسته الیاف را تحت تاثیر قرار داد (01/0>P). کهیایی اقدم (5) در تعیین پارامترهای ژنتیکی و فنوتیپی صفات تولیدی گوسفندان ماکویی و تابا و همکاران (13) نیز طول دسته الیاف را در ماده ها بلندتر گزارش نمودند. اداباش اوغلو (12) و طاهرپور و صالحی (3) اثر جنس را بر طول دسته الیاف غیر معنی دار گزارش نمودند. نتاج تک قلو الیاف کوتاهتری در مقایسه با گوسفندان دوقلو داشتند (01/0>P). آیمن و همکاران (6) نیز در میش های تک قلوی حاصل از تلاقی مرینو و رامبویه الیاف کوتاهتری را اندازه گرفتند. گانای و رندای (10) نتایج مشابهی را گزارش کردند.

به عنوان نتیجه گیری کلی می توان گفت که به نظر می رسد انجام تلاقی دو طرفه بین گوسفندان آرخامرینو و قزل، قطر تارهای پشم را تحت تاثیر قرار نداده است ولی موجب تفاوت در مقدار ضریب تغییرات قطر و طول دسته الیاف در نتاج حاصل شده است. توصیه می شود که چنین آزمایشی با تعداد بیشتری نتاج و برای صفات بیشتری انجام گیرد.

منابع

1- بي نام. 1371. روش آزمون اندازه گيري طول دسته الیاف پشم ناشور. استاندارد شماره1941. مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران. 10 صفحه.

2- سلطاني. ا. 1377.كاربرد نرم افزار SAS در تجزيه هاي آماري براي رشته هاي كشاورزي. انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد. 167 صفحه.

3- طاهرپور. ن. و صالحي. م. 1379. اثر سن و جنس بر خصوصيات پشم گوسفند عربي. اولين سمينار پژوهشي پوست، چرم و الياف دامي كشور. مؤسسه تحقيقات علوم دامي كشور.4 ـ3 اسفند ماه. صفحه 253.

4- طاهرپور. ن.، صالحي.م. و منعم. م. 1379. مقايسه خصوصيات پشم آميخته هاي حاصل از تلاقي گوسفندان ايراني با نژاد سافوك.

5- كهيايي اقدم. م.1380. تعيين فراسنجه هاي ژنتيكي و فنوتيپي صفات توليدي (وزن بدن و توليد پشم) گوسفندان ماكوئي ايستگاه شوط. پايان نامه كارشناسي ارشد. گروه علوم دامي. دانشكده كشاورزي. دانشگاه تبريز. شماره34.

6- Aimone. C. S., Stobart. R. H., Townsend. R. S., Glimp. H. A., Holcomb. D. and Russell. C. R. 1999. Comparison of wool and skin parameters between Merino crossbred and Rambouillet yearling ewes. Sheep and Goat Research Journal, 15: 1.

7- A.S.T.M. 1989. Standard test method for diameter of wool and other animal fibers by micro projection. D2130 – 90. Pp: 6.

8- Brash. L. D, Fogarty. N. M. and Gilmour. A. R. 1994. Genetic parameters for Australian maternal and dual-purpose meat sheep breeds. I. Live weight, wool-production and reproduction in BorderLeicester and related types. Australian Journal of Agricultural Research. 45: 459 – 468.

9- Chougulae. B. A., Deshmukh, A. P. and Patil. G. D. 1988. Fleece production and quality of wool of Deccani and their half-bred with Dorset and Merino. Indian Journal of Animal Science. 65: 242 – 244.

10- Ganai. T. A. S. and Pandey. R. S. 1993. Comparison of wool traits of Rambouillet and its grades with Australian Merino. Indian Journal of Animal Science. 7: 783 – 784.

11- Lupton, C. J., Freking, B. A. and Leymaster, K. A. 2004. Evaluation of Dorset, Finnsheep, Romanov, Texel and Montadale breeds of sheep: III. Wool characteristics' of F1 ewes. Journal of Animal Science. 89: 2293- 2300.

12- Odabaşıoğlu, F., Küçük, M. and Yılmaz, O. 2009. Investigation of Mohair production, clean yield and fiber characteristics in colored Mohair goat and F1 cross-bred kids of Angora goat×Colored Mohair goat. Turkish Journal of Veterinary and Animal Science. 33(1): 7- 13.

13-Tabbaa. M. J., AL–Azzawi. W. A. and Campbell , D. 2001. Variation in fleece characteristics of Awassi sheep at different ages. Small Ruminant Research. 41: 95 – 100.

14- SAS (Statistical Analysis System). 1989. User's guide. Ver. 6.12. Sas Inst. Inc. Cary. NC.

15- Sidwell, M. G., Wilson, R. L. and Hourihon, M. E. 1971. Production in some pure breeds of sheep and their crosses. IV. Effect of crossbreeding on wool production. Journal of Animal Science. 32:1099- 1102.

Evaluation of tow-way crossing between Arkhamerino and Ghezel on the wool quality of F1 crosses

Tarlan Farahvash1, Jalil Shodja2, Abbas Rafat2

Department of Animal Science, Islamic Azad University-Shabestar Branch.

Department of Animal Science, University of Tabriz

Abstract

In order to evaluation of the effect of tow-way crossing between Arkhamerino and Ghezel sheep, 16 Arkhaghezel and 53 Ghezelarkha were recorded. In this experiment, wool characteristics were: Fiber diameter (FD), Coefficient of variation of fiber diameter (CVF) and Staple length (SL). Genotype had no effect on the FD but significantly affected CVF and SL (P<0.01). Sex had a significant effect on SL and ewes had longer SL (P<0.01). Also, single birthed offspring produced longer SL (P<0.01).

Keywords: Crossbreeding, Tow-way crossing, Wool fibers.