همایش ملی الیاف دامی 30 مهر1388

آنالیز ژنتیکی وزن پشم تولیدی در اولین پشم چینی گوسفند کرمانی

مرتضی ستائی مختاری* و [1] ، امیر رشیدی2، ارسلان برازنده1، حسین دوماری1، صدراله مولایی1

1- مربی گروه تولیدات دامی، دانشکده کشاورزی جیرفت، دانشگاه شهید باهنر کرمان

2- دانشیار گروه علوم دامی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان

چکیده

پارامترهای ژنتیکی وزن پشم تولیدی بره های کرمانی در اولین پشم چینی، که در طی سال های 1374 تا 1386 در ایستگاه اصلاح نژاد گوسفند کرمانی ثبت شده بود، با استفاده از مدل تکرارپذیری و با کمک نرم افزار DFREML برآورد شدند. نتایج حاصل نشان داد که جنس بره و سال پشم چینی تاثیر بسیار معنی داری بر وزن پشم چینی داشتند(01/0p<) ولی تاثیر تیپ تولد و سن در زمان وزن کشی تاثیر معنی دار نبود(05/0p>). وراثت پذیری و تکرارپذیری وزن پشم تولیدی در اولین پشم چینی به ترتیب 17/0 و 23/0 برآورد گردیدند. روند ژنتیکی صفت مذکور با استفاده از تابعیت میانگین ارزش اصلاحی روی سال پشم چینی و به مقدار 34/3±24/6 گرم در سال و روند فنوتیپی و محیطی به ترتیب 52/164±10/120- و 56/152±34/126- گرم در سال برآورد گردیدند.

واژگان کلیدی: وزن پشم، مدل تکرار پذیری، پارامترهای ژنتیکی

مقدمه

گوسفند کرمانی نژادی دو منظوره (گوشتی – پشمی) می باشد که عمدتاً توسط عشایر و روستائیان پروش داده می شود. توليد پشم يكي از مهمترين صفات اقتصادي گوسفند است كه سـالانه مقاديــري از درآمـد حاصل از پرورش را به‌ خود اختصاص مي‌دهد. توليد و عرضه پشم ضمن اينكه به عنوان يك محصول فرعي گوسفند بخشي از درآمد گله‌داران روستايي و عشايري را به خود اختصاص مي‌دهد، به عنوان مهمترين ماده اوليه مورد نياز در صنعت قاليبافي نيز اهميت قابل ملاحظه‌اي در كسب درآمد و ايجاد اشتغال دارد. با توجه به اهميت قابل ملاحظه توليد پشم به عنوان يك محصول فرعي، برآورد پارامترهای ژنتیکی آن جهت لحاظ نمودن در برنامه‌هاي اصلاح نژادي گوسفند ضروري است (1). از جمله صفات قابل ملاحظه در تولید پشم، وزن پشم تولیدی است (5). پژوهش های متعددی پارامترهای ژنتیکی وزن پشم تولیدی در نژادهای مختلف گوسفندان را بررسی کرده اند (1، 3، 4، 5، 6). هدف از پژوهش حاضر برآورد وراثت پذیری و تکرارپذیری تولید پشم در اولین پشم چینی گوسفند کرمانی و نیز روند ژنتیکی، فنوتیپی و محیطی آن جهت بررسی کارآمدی برنامه انتخاب می باشد.

روش پژوهش

اطلاعات مورد استفاده در این پژوهش رکورد های وزن پشم تولیدی در اولین پشم چینی (حدود 15 ماهگی) 1100 راس بره کرمانی، حاصل از 54 راس قوچ و 553 راس میش، می باشند که در طی سال های 1374 تا 1386 در ایستگاه اصلاح نژاد گوسفند کرمانی واقع در شهرستان شهربابک جمع آوری شده اند. ابتدا اثر عوامل ثابت (جنس بره، تیپ تولد، سن مادر و سال پشم چینی) و سن در زمان پشم چینی (به عنوان متغییر کمکی) با استفاده از رویه GLM نرم افزار SAS در سطح آماری 5 درصد بر وزن پشم تولیدی بررسی گردید. عوامل نا معنی دار از مدل نهایی حذف گردیدند، سپس اجزاء (کو)واریانس و پارامترهای ژنتیکی با استفاده از مدل تکرار پذیری زیر و با کمک نرم افزار DFREML برآورد شدند:

y = Xb + Zaa + Wpe + e

در این مدل y بردار مشاهدات، b بردار اثرات ثابت، a بردار اثرات ژنتیکی افزایشی، pe بردار اثرات محیط دائمی مربوط به رکورد های تکرار شده بره و e بردار اثرات تصادفی باقی مانده می باشد. X، Za و W ماتریس های طرح هستند که رکوردها را به ترتیب به عوامل ثابت، اثرات ژنتیکی افزایشی و اثرات محیط دائمی مربوط به رکورد های تکرار شده بره مرتبط می کند. روند ژنتیکی، فنوتیپی و محیطی به ترتیب از تابعیت میانگین ارزش اصلاحی، میانگین فنوتیپی و تفاوت میانگین فنوتیپی از میانگین ارزش اصلاحی بر سال برآورد شدند.

نتایج و بحث

اطلاعات توصیفی مربوط به وزن پشم تولیدی در نخستین پشم چینی بره های کرمانی در جدول 1 ارائه شده است. جنسیت بره و سال پشم چینی تاثیر معنی داری بر وزن پشم تولیدی داشت (01/0p<) ولی تاثیر تیپ تولد بره و سن در زمان پشم چینی بر وزن پشم تولیدی نا معنی دار بود (05/0p>). تاثیر جنسیت ناشی از تفاوت در سیستم هرمونی بره های نر و ماده و نیز بزرگتر بودن جثه بره های نر نسبت به بره های ماده می باشد. به علاوه تفاوت در شرایط آب و هوایی، مدیریت و تغذیه در سال های مختلف سبب شده است تا وزن پشم تولیدی در سال های مختلف متفاوت باشد (2). برآورد اجزاء (کو) واریانس و پارامترهای ژنتیکی با استفاده از مدل تکرار پذیری در جدول 2 ارائه شده است. وراثت پذیری مستقیم و تکرار پذیری وزن پشم تولیدی در اولین پشم چینی به ترتیب 17/0 و 23/0 برآورد گردیدند.

جدول 1- مشخصات آماری وزن پشم تولیدی در نخستین پشم چینی بره های کرمانی

وراثت پذیری تولید پشم در دامنه نتایج گزارش شده توسط ازکان و همکاران (2005) در نژاد مرینوی ترکیه (08/0) و صفری و همکاران (2005) در نژاد های پشمی (37/0) و نژاد های دو منظوره (38/0) قرار دارد. لی و همکاران (2002) و فوگارتی (1995) تکرار پذیری تولید پشم را به ترتیب در گوسفندان رامبویه 64/0 و 58/0 برآورد کردند که بیشتر از مقدار به دست آمده در این پژوهش می باشد. برآورد روند های ژنتیکی، فنوتیپی و محیطی وزن پشم تولیدی در جدول 3 ارائه شده است.

جدول 2- برآورد اجزاء (کو)واریانس* و پارامترهای ژنتیکی وزن پشم تولیدی گوسفند کرمانی

* = واریانس اثر ژنتیکی افزایشی مستقیم، = واریانس اثر محیط دائمی ناشی از رکورد های تکرار شده بره، =واریانس باقی مانده، =واریانس فنوتیپی، = وراثت پذیری مستقیم، = نسبتی از واریانس فنوتیپی که ناشی از اثر محیط دائمی رکوردهای تکرار شده بره است، = وراثت پذیری کل ، r= تکرارپذیری

نتایج حاصل از برآورد روند ژنتیکی نشان می دهد که عوامل نامساعد محیطی مانع از بروز پتانسیل ژنتیکی تولید پشم در گوسفند کرمانی شده اند و به انتخاب دام ها بر اساس ارزش اصلاحی آنها توجه نشده است.

نتیجه گیری

تکرارپذیری به دست آمده در این پژوهش برآورد نسبتاً کمی می باشد از این رو وزن پشم تولیدی در نخستین پشم چینی معیار مناسبی از تکرار های بعدی نمی باشد. به علاوه با توجه به زیاد بودن ضریب تغییرات افزایش دقت در رکورد گیری این صفت به برآورد بهتر پارامترهای ژنتیکی این صفت کمک می کند. بهبود شرایط محیطی به همسو شدن روند ژنتیکی و فنوتیپی و انتخاب کارآمد تر دام های برتر از نظر ژنتیکی کمک می کند.

جدول 3- برآورد روند ژنتیکی، فنوتیپی و محیطی (گرم در سال)

منابع

1- وطن‌خواه، م.، م. ع. طالبي و م. ع. ادريس. 1379. بررسي برخي عوامل محيطي و ژنتيكي مؤثر بر توليد پشم و همبستگي آن با صفات توليد مثل در گوسفند بختياري. مجموعه مقالات اولين سمينار پژوهشي پوست، چرم و الياف دامي كشور. 3 تا 4 اسفند. مؤسسه تحقيقات علوم دامي كشور، صفحه 41-35.

2-Eltawil, E.A., Hazel, L.N., Sidwell, G.M., Terrill, C.E., 1970. Evaluation of environmental factors affecting birth, weaning and yearling traits in Navajo sheep. J. Anim. Sci. 31, 823–827.

3- Fogarty, N.M., 1995. Genetic parameters for live weight, fat and muscle measurements, wool production and reproduction in sheep. A review. Anim. Breed. Abstr. 63 (3), 101–143.

4- Lee, L.W., Waldron, D.F., Van Vleck, L.D., 2000. Parameter estimates for greasy fleece weight of Rambouillet sheep at different ages. J. Anim. Sci. 78, 2108–2112.

5- Ozcan, M., Ekiz, B., Yilmaz, A., Ceyhan, A., 2005. Genetic parameter estimates for lamb growth traits and greasy fleece weight at first shearing in Turkish Merino sheep. Small Rumin. Res. 56, 215–222.

6- Safari, E., Fogarty, N.M., Gilmour, A.R., 2005. A review of genetic parameter estimates for wool, growth, meat and reproduction traits in sheep. Livest. Prod. Sci. 92, 271–289.

Genetic analysis of fleece weight of Kermani sheep at first shearing

M.S.Mokhtari1, A.Rashidi2, A.Barazandeh1, H.Doomari1, S.Movlaei1

1. Department of Animal Science, Jiroft Faculty of Agriculture, Shahid Bahonar University of Kerman

2. Department of Animal Science, Faculty of Agriculture, University of Kurdistan

Abstract

Genetic parameters of greasy fleece weight (GFW) of Kermani sheep at first shearing were estimated using data recorded at Breeding Station of Kermani sheep during 1995 to 2007 applying repeatability model and DFREML software. Obtained results indicate that gender of lamb and shearing year had significant effects on GFW (p<0.01), but GFW not influenced significantly by birth type of lamb and age of lamb at shearing (p>0.05). Heritability and repeatability of GFW were estimated 0.17 and 0.23, respectively. Genetic trend of GFW was estimated by regressing mean of breeding values on shearing year as 6.24±3.34 g per year. Phenotypic and environmental trends were estimated -120.1 ±164.52 and -126.34 ±152.56 g per year, respectively.

Key words: Fleece weight, Repeatability model, Genetic parameters

* نویسنده مسئول،ایمیل msmokhtari@mail.uk.ac.ir، تلفن 03483260061، فاکس 03483260065